Terwyl dele van die Klein Karoo en Tuinroete onlangs onder water was, paaie weggespoel het en riviere hul oewers oorstroom het, en nog reënweer dele van die Wes-Kaap nou weer tref, meen sommige kenners die grootste gevaar lê nie net in die weer nie, maar ook in hoe mense die natuurlike landskap oor tyd verander het.
Klimaatkenners soos prof. Coleen Vogel waarsku reeds jare lank dat klimaatsverandering, verouderde infrastruktuur en swak aanpassing by uiterste weerstoestande die impak van rampe in Suid-Afrika kan vererger. Na die verwoestende vloede in KwaZulu-Natal in 2022 het sy en ander kenners daarop gewys dat beter beplanning en voorbereiding noodsaaklik is.
Hoewel swaar reënval ’n natuurlike verskynsel is, wys verskeie studies dat verstedeliking, veranderinge aan grondgebruik en swak stormwaterinfrastruktuur ’n groot rol speel in die verergering van vloede.
Een van die grootste probleme is dat gebiede wat water natuurlik absorbeer, oor tyd verdwyn het. Vleilande, rivierplantegroei en oop grond help normaalweg om water stadig te absorbeer en vloei te vertraag. Wanneer die natuurlike opvanggebiede met ontwikkeling en sementoppervlaktes vervang word, het reënwater minder plek om heen te gaan.
Waar water vroeër stadig in die grond ingetrek het, beweeg dit nou vinnig deur dorpe en ander beboude gebiede.
Navorsing in Suid-Afrika het reeds bevind dat oppervlaktes soos paaie en beton die volume en spoed van water wat na vleilande en riviere vloei, verhoog. Dit verhoog weer die risiko van oorstromings, veral in gebiede waar natuurlike waterlope verander is.
Ook die bou van infrastruktuur naby riviere en vloedvlaktes dra tot die probleem by. Baie dorpe het oorspronklik naby waterbronne ontwikkel, maar met uitbreiding word daar dikwels gebou in gebiede waar riviere histories tydens swaar reën hulself kon “uitsprei”.
Wanneer swaar reën dan val, probeer die water eenvoudig sy natuurlike pad terugvind.
Die verlies aan natuurlike plantegroei speel ook ’n groot rol. Dit help om water stadiger af te voer en die grond bymekaar te hou. Sonder genoeg plantegroei raak grond los en onstabiel, wat erosie en vinniger afloop veroorsaak.
Navorsers wys verder daarop dat meer as die helfte van Suid-Afrika se vleilande reeds beskadig is deur ontwikkeling en onvolhoubare grondgebruik. Hierdie gebiede help normaalweg om groot hoeveelhede water tydens swaar reën te absorbeer.
Kenners meen die probleem gaan ook nie net oor droogtes of ’n tekort aan water nie, maar oor hoe water bestuur word. Waardevolle water vloei tydens swaar reën uiteindelik see toe, terwyl baie opvang- en stormwaterstelsels nie die druk kan hanteer nie.
Klimaatsverandering speel volgens wetenskaplikes ook ’n toenemende rol. ’n Warmer atmosfeer kan meer vog hou, wat dikwels lei tot swaarder reënstorms en meer uiterste weerstoestande.
Hoewel geen enkele storm net aan klimaatsverandering toegeskryf kan word nie, waarsku kenners dat sulke weerstoestande wêreldwyd meer algemeen raak.
Internasionaal is soortgelyke patrone reeds gesien. In Duitsland se verwoestende vloede van 2021 het kenners bevind dat verstedeliking en veranderde rivierlope die skade vererger het. In Suid-Afrika het die 2022-vloede in KwaZulu-Natal weer vrae laat ontstaan oor swak beplanning en ontwikkeling in gevaarsones.
In die Klein Karoo skep die streek se droë klimaat soms ’n vals gevoel van veiligheid. Droë rivierlope lyk vir groot dele van die jaar onskadelik, totdat groot hoeveelhede water skielik deur die gebied spoel.
Die afgelope vloede het weer gewys hoe vinnig die natuur kan verander, en hoe kwesbaar gemeenskappe en infrastruktuur kan wees wanneer water sy krag wys.
Kenners beklemtoon egter dat ontwikkeling nie die vyand is nie, maar dat beter beplanning noodsaaklik is. Dit sluit in slimmer waterbestuur, verantwoordelike ontwikkeling en die beskerming van natuurlike gebiede wat water help absorbeer.
Die natuur waarsku dalk al lank — die vraag is of mense bereid is om te luister.
Want water onthou altyd sy pad.
Lees ook:
Ernstige weerstoestande as nasionale ramp geklassifiseer