Die geskiedenis van Oudtshoorn se Standard Bank-gebou

Standard Bank, Oudtshoorn Foto: Google

LANGS die Hartebeestrivier in die Klein Karoo is 500 erwe in 1848 uitgesit, ’n NG Kerk is in 1853 opgerig en in 1863 is die dorp wat daar ontstaan het, Oudtshoorn genoem ter ere van Baron Pieter van Rheede van Oudtshoorn.

Standard Bank het in 1862 ’n lisensie gekry om in Suid-Afrika besigheid te doen. Verskeie plaas­like of streeksbanke het reeds bestaan, maar Standard Bank het van meet af aan die stigting van takke oor die hele land as oogmerk gehad. Die keuse van waar takke gestig sou word, het afgehang van die hoeveelheid besigheid wat die tak in ’n dorp en/of distrik sou kon doen.

In die 1860’s was Suid-Afrika onderontwikkeld. Telegraaflyne het van Kaapstad na Simonstad en die Paarl en van die toenmalige Grahamstad na King Willam’s Town geloop. Die eerste spoorlyn was in aanbou van Kaapstad na Wellington. Dit was nog voor die tyd van die poskar en briewe is deur ’n loper met ’n gesplete stok gedra.

Standard Bank se aantal takke het vinnig ge­groei en in 1876 is ’n tak in ’n gebou op Oudts­hoorn wat gehuur is, geopen. In 1869 het Suid-Kapenaars groot verliese gely toe die George Divisional Bank ten gronde gegaan het en hulle was wantrouig teenoor banke. Oudtshoorn se landbouproduksie het egter só toegeneem dat dit een van die rykste distrikte in die Kaapkolonie geword het. ’n Bank het noodsaaklik geword en die wantroue teenoor banke het stadig begin afneem.

Teen die einde van 19de eeu was ’n treinspoor in aanbou wat Oudtshoorn oor Klipplaat met Port Elizabeth se hawe sou verbind. Planne het ook gevorder vir ’n treinspoor van Mosselbaai oor George en Oudtshoorn. Dit het verwagtings ge­skep van toekomstige ekonomiese groei en Standard Bank wou daarby betrokke wees.

Die ligging van hul bankgeboue was vir Standard Bank belangrik en in 1897 het net die regte erf in Kerkstraat in die mark gekom. Dit was deel van Erf 102, met ’n straatfront van 22,86 m en ’n diepte van 43,89 m. Standard Bank het die erf vir £1 470 gekoop.

Die gebou is deur die Reid-broers van Kaapstad ontwerp en teen 1902 is planne voltooi. Dit was in die Art Nouveaustyl, met Eduardiaanse stylelemente. Die beraamde koste van oprigting was £7 000. Vyf tenders is ontvang, van £7 556:2/ tot £12 700. Die laagste tender was van WH Pickard, aan wie dit toegeken is. Die argitekte Charles Bullock en McCubbin was ook betrokke. Die gebou is in 1904 betrek.

Die koerant Het Zuid-Westen se hoofberig op 12 Mei 1904 was oor die nuwe aanwins vir Oudtshoorn. Dit het onder meer gelui: De mate van bezigheid gedoen door de banken op een plaats is een zeker kenmerk van de mate van vooruitgang van zoo een plaats; en men kan weer oordeelen naar het gebou waarin een bank haar bezigheid doet of zoo een bank floreert. … zeer duidelik dat de Standard Bank alhier in een florerende bezigheid is … de gebouw van de inrichting dat hier ingewijd werd is bepaald een van de mooiste die de inrichting heeft …. Het gebouw is bovendien nog een sieraad voor het dorp …

Dieselfde koerant berig verder dat die publiek by ’n funksie kon besigtig: De aanwezigen waren talrijk. Die bankbestuurder het ’n kort en nette aanspraak gemaak, gevolg deur ’n toespraak deur die burgemeester, deur die argitek Bullock en deur bouer Pickard. ’n Heildronk is deur mnr C Vintcent ingestel. Na die heil van die bank en ook die bestuurder en personeel van die bank gedrink is, ging men naar huis.
Standard Bank se sierlike, rotsvaste gebou is byna 120 jaar later steeds ’n argitektoniese sieraad in Oudtshoorn. (Deur dr Natie de Swardt, voorsitter, Stigting Simon van der Stel: Suid-Kaap)