Vandag, presies 75 jaar gelede: Britse koningsgesin besoek Oudtshoorn op 24 Februarie 1947

Ou foto’s van die besoek van die Britse koningsgesin aan Oudts­hoorn: Bo besoek die Britse koningsgesin ’n volstruisplaas tussen Oudtshoorn en De Rust en onder kom die gesin op die Oudtshoorn Stasie aan.

Op 24 Februarie 1947 om 15:15 het die Britse koningsgesin met die koninklike trein op die Oudtshoorn Stasie vanaf Kaapstad aangekom – koning George VI, koningin Elizabeth, en hul twee dogters, prinses Elizabeth (20) en prinses Margaret (16).

Hul toer deur Suid-Afrika, Suid-Rhodesië en ander Britse dominiums sou uiteindelik drie maande duur. Hulle het op 17 Februarie in Kaapstad aangekom met die boot H.M.S. Vanguard en weer per boot op 24 April na Engeland teruggekeer.

Op die Oudtshoorn Stasie is die rooi tapyt (letterlik) uitgerol waarop die koningsgesin van die trein af­geklim het. Volgens die reisplan het hulle na een uur en 15 minute weer vertrek.

Wat hulle in dié tyd gedoen het en of daar ’n amptelike verwelkoming was, kon ek nie vasstel nie.
Die koninklike trein het later die middag vertrek en weer op Le Roux Stasie stilgehou, waarna die gesin en hul entourage na Coenraad (oom Basie) Meyer se plaas, Rietvlei, geneem is. Hier het hulle gaan kyk hoe ’n volstruisboerdery bedryf word.

Koningin Elizabeth het selfs ’n volstruisveer self geknip of gepluk. Een volstruis in die trop het glo amper groot moles gemaak toe hy iets sien blink aan die oor van een van die “ladies in waiting”. Hy het daarna gehap, die oorbel het op die grond geval en is vinnig deur iemand opgeraap voordat Vollie dit kon oppik en insluk.

Die trein het hierna op sy verdere rit na onder andere Port Elizabeth, Durban, Johannesburg en Pretoria vertrek. Die koningsgesin is per vliegtuig vanaf Johannesburg na Suid-Rhodesië en het daar die Victoria Waterval besoek. Vir sowat twee maande was die trein hulle “paleis op wiele”.

Generaal JC Smuts wat in 1939 premier van die Unie van Suid-Afrika geword het, het die koningsgesin in Januarie 1947 vir ’n toer deur Suid-Afrika genooi. Die toer moes aldus die premier dien as ’n gebaar van die Suid-Afrikaanse regering teenoor Groot-Brittanje om hul bande te verstewig. (Suid-Afrika was in daardie stadium ’n Britse kolonie en lid van die Statebond, met die koning van Groot-Brittanje die konstitusionele hoof. Op 31 Mei 1961 het Suid-Afrika uit die Statebond getree.)

Wat het van die koninklike trein geword?
Die trein is na die toer ’n aantal jare deur die goewerneurs in Suid-Afrika gebruik. Toe die amp verval het, is die trein jaarliks deur die staats­presidente gebruik vir vervoer tussen Pretoria en Kaapstad vir die parlementsitting. Die trein het ook die naam gekry van die “Wit Trein”.

Die koninklike trein het uit 14 wit passasierswaens bestaan. Koning George VI en Koningin Elizabeth het elkeen hul eie wa gehad. Die twee prinsesse het een wa gedeel (hierdie wa is volgens my wete in die ver- voermuseum in George). Die ontwerp van die koninklike treinwaens is in Suid-Afrika gedoen, maar die waens is in Brittanje aanmekaar gesit.

’n Loods­trein met 13 gewone passasierswaens, waarin verteenwoor-digers van Suid-Afrika en senior amptenare van die Suid-Afrikaanse spoorweë gereis het, het vooruit gery om seker te maak dat alles vlot verloop.

Op ’n persoonlike noot: Die drie drywers van die lokomotiewe wat op die twee treine tussen Oudtshoorn en Klipplaat gewerk het, was aan ons gesin bekend. Hulle was op Klipplaat gestasioneer. Ons het daar gewoon tot einde Junie 1957.

• Op 6 Februarie vanjaar het koningin Elizabeth haar 70ste jaar op die Britse troon herdenk.
Haar vader, koning George VI is die nag van 6 Februarie 1952 in sy slaap in Sandringham-huis, dood.
Haar kroning as koningin het op 2 Junie 1953 in Westminister Abdy plaasgevind. Sy was toe 27 jaar oud.